Page 6 - Defterdar Dijital
P. 6

Önsöz







                         Osmanlı Devleti, geçmiş dönemlerden edinmiş olduğu bilgiyi ve tecrübeyi kullanarak kültür,
                         medeniyet ve ekonomik yönden çağının en ileri devlet yapılanmasını oluştırmuştır. Devlet ya-
                         pılanmasında en önemli yapı taşı olan mali konuların tanzim ve idare edilmesini ise Başdef-
                         terdara bırakmıştır. Defterdarlığın bürokratik bir sınıf olarak kuruluşu, I. Murad dönemine
                         (1362-1389) tesadüf eder. Divan-ı Hümayun’dan sonra Osmanlı yönetim müesseselerinin
                          en önemlisi addedilen Defterdarlık, XIX. yüzyılda Maliye Nezaretinin kuruluşuna kadar
                            muhtelif safhalar geçirerek varlığını günümüze kadar adıyla birlikte devam ettirmiştir.
                             efterdarların sorumlulukları ve görev alan-  XVI. yüzyılın sonlarında Başdefterdar’ın görev ve
                             larıyla ilgili ilk hukukî düzenlemeler Fatih  sorumluluk  alanları  zaman  içerisinde  artmış,
                        DKanunnamesiyle  yapılmış  ve  bir  Divan  borcunu ödemeyen mültezimlerin hapsedilme-
                        üyesi olarak defterdarın yetki ve sorumlulukları,  si  de  Defterdar’ın  yetkisine  verilmiştir.  Hazine
                        teşrifattaki yeri ve gelirleri  tespit  edilmiştir. Fa-  işlemlerine dair muhasebe kayıtlarını, hazineye
                        tih Kanunnamesine göre defterdarın görevlerini  giren ve çıkan paranın kontrolünü de Başdefter-
                        dört ana başlık altında toplamak mümkündür:  dar yapardı. Başdefterdar’ın  merkezde bulun-
                        Hazine hakkında yıllık raporu padişaha okumak,  madığı dönemlerde ise yerine Anadolu Defter-
                        tayinlerle ilgili arzda bulunmak, hasları idare et-  dar’ı vekâlet ederdi.
                        mek ve hazineyi açıp kapamaktır.
                                                                 Defterdar’ın  görev  alanları  maliye  teşkilatında
                        Ayrıca  Defterdarın  görevleri  arasında  Divan  meydana gelen değişime bağlı olarak farklılaştı-
                        toplantısından sonra Maliye Hazinesi ve Maliye  ğı XVII. yüzyılın ikinci yarısında düzenlenmiş olan
                        Defterlerinin Sadrazamın mührüyle mühürlen-  Tevkii  Abdurrahman Paşa  Kanunnamesi’nde
                        mesi de bulunuyordu. Maliye Hazinesi Defterda-  gözlenmektedir. Bu Kanunname’ye göre Defter-
                        rın emriyle, Padişah ve sadrazamın huzurunda  dar;  padişah malının  vekilidir. Kendi evinde di-
                        açılır ve kapanırdı. Maliye işleri Başdefterdar’ın  van kurup  maliyeyle ilgili davaları  dinler, maliye
                        mesuliyeti  altında  bulunmakla  beraber  Vezir-i  tarafından ahkâm verir, ahkâmın arka  kısmına
                        Azam malî işlere de nezaret eder ve önemli ko-  kuyruklu imza çeker, devlet malını tahsil etmek
                        nularda Başdefterdar ile görüşürdü.      için mültezimleri hapseder, mahallinde mukâta-
                                                                 atı tevcih edip buyurur; ama  pençe çekmez ve
                        Kanunnamede  Defterdarlar,  sahib-i  arz  olan   bütün  beytü’l-malı  tahsil  ve hazineyi tekmil  ile
                        devlet  görevlileri arasında sayılmakta ve Padi-   görevlidir.  Beytü’l-malle ilgili halkın işlerini  gö-
                        şah’a bizzat arzda bulunmaya yetkili olarak gös-   rür, mültezimlerin halka zulümlerini önleme ve
                        terilmektedir. Kanunnamede geçen şu ifadeler   fukarayı korumakla görevlidir, ulufe günlerinde
                        aydınlatıcıdır: “Ve bizzat  rikab-ı  hümayunuma   Vüzera-yı izam arza  girdiklerinde gerekli  telhisi
                        sahib-i  arz  olanlar vüzeram ve kadıaskerlerim   Padişah huzurunda okur.
                        ve defterdarlarım ve iç halkından kapu ağası  ve
                        odabaşı ve hazinedarbaşı ve kilercibaşı ve Sa-  Kadîm devlet kurumlarımızdan olan ‘Defterdar-
                        ray-ı amiremin ağası  sahib-i  arzdır.”    lık’ müessesesi, günümüzde de fonksiyonelliğini
                                                                 ve  varlığını  sürdürmektedir.  Defterdarlık  ku-
                        Fatih Kanunnamesi devlet görevlilerinin proto-  rumunun geçmişine ışık tutan bu kalıcı eserin
                        koldeki yerlerini de belirlemiş ve hiyerarşiye göre   bu  alanda  yapılacak  diğer  çalışmalara  örnek
                        bir oturma düzeni  tespit  etmiştir. Buna  göre;   olacağına inanıyor ve “Osmanlı Devlet Teşkila-
                        Başdefterdar Divan’da Vezir ve Kazaskerlerden   tı’nın Kadim Bir Kurumu; Defterdarlık” kitabının
                        sonra otururdu. Başdefterdar, Rumeli Beylerbe-   kaleme alınmasında emeği geçenlere teşekkür
                        yi ile aynı payede sayılır ve bu statüsünden dolayı   ediyorum.
                        terfi edince Başvezir olabilirdi.
                                                                                              Naci AĞBAL
                                                                                             Maliye Bakanı
                                                                                                    2016
                                                              4
   1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11