Page 39 - Defterdar Dijital
P. 39

Defterdarlık






                                        Defterdarın ‘Kuyruklu İmzası’
                                          Sadrıâzamın ‘Buyruldusu’ ve

                                  Kalem Âmirlerinin Sunduğu ‘Tezkere’




                       Mali bürokrasi açısından

                       ise bunun anlamı açıktır:              arasında bir denge vardır. ‘Merkezileş-
                       Timar rejimi sayesinde                 me’ ise, bir kavram olarak, merkezi oto-
                                                              ritenin taşraya da gerçek anlamda ege-
                       merkezdeki mali bürok-                 men olması demektir.
                       rasinin gündelik yükü                  Osmanlı örneğine baktığımızda şu veriler  Osmanlı Dev-
                                                                                                     leti’nde zaman
                       hafifletilir ve daha az per-           bu açıdan oldukça anlamlıdır: 16. yüzyılın   içinde yalnız mali
                                                              ortalarında Bâb-ı Defterî’de çalışan per-
                       sonelle bürokratik çarkın              sonel sayısı 222’dir. 18. Yüzyıl sonlarında   bürokrasi değil genel
                                                                                                     olarak bürokrasi bir
                                                              ise bu sayı 714’e ulaşacaktır. Bâb-ı Def-
                       dönmesi sağlanır.                      terî’de bu kadar kişinin görevli olduğu ta-  büyüme göstermiştir.
                                                                                                     Nitekim 18. yüzyılda
                                                              rihte Babıâli’de ki personel sayısı 155’tir.   merkezde devlet
                       Osmanlı modelinde önemli bir kurum da   Findley’in de belirttiği gibi Bâb-ı Defterî,   işleri 1000–1500
                                                                                                     memurla dönerken,
                       eyaletlerdir. Bu eyaletlerin her birinin ken-  merkezi devlet örgütünde her zaman en   imparatorluğun son
                       dine göre özel statüleri ve zaman içindeki   geniş memur kitlesini barındıran bürok-  çeyreğinde sayıları
                       durumlarına ilişkin bazı özellikleri varsa   ratik kesim olmuştur ve Babıâli ile kıyas-  50.000 den başla-
                       da, genel bir değerlendirmede, bunların   landığında  mali  işler  diğerinin  beş  katı  yarak 100.000’lere
                                                                                                     çıkmıştır .
                       mali ve idari açıdan özerk birimler olarak   memurla yürütülebilmiştir.
                       düşünülmesi pek yanlış değildir. .
                       Defterdarların ilgi alanı dendiğinde, akla
                       hemen Hazine-i Âmire ve dolayısıyla nak-
                       di kesim gelmektedir. Timar kesimi ile
                       kıyaslandığında,  bu  nakdi  kesimin  Ma-
                       liye’nin  daha  yakın  ve  derin  bir  ilgisine
                       mazhar olduğu açıktır.

                       Mukataaların  câri  olduğu  bir  mali  sis-
                       temde  homojenlik  ve  üniterlikten  söz
                       etmek mümkün değildir. Böyle bir dü-
                       zende, vergilerle mali bürokrasinin bağı
                       iltizam ve emanet usulü çerçevesinde belir-
                       lenir ki, bu sayede devlet yine daha az sa-
                       yıda personelle mali işlerin yürütülmesi-
                       ni sağlar.

                       Maliye’de  rutin  ilgi  ve  ilişkilerden  daha
                       kapsayıcı ve derinine geçiş merkezdeki
                       mali bürokrasinin genişlemesi ile müm-
                       kün olabilecektir. Bir başka deyişle, dev-
                       letin  mali  açıdan  ilgi  alanının  genişle-
                       mesi ve derinleşmesi ile merkezileşme



                                                              37
   34   35   36   37   38   39   40   41   42   43   44