Page 37 - Defterdar Dijital
P. 37

Defterdarlık







               Tanzimat Öncesi Merkez Teşkilâtı ve Kalemler ‘Devlet Daireleri’


              Osmanlı Devleti’nin merkezi malî teşki-  ise ‘halife’ ‘ketebe’ ve ‘şagird’ ler yer alır. Her
              latı denildiğinde akla gelen kurum ‘Bâb-ı  Kalemin bir ‘kisedâr’ ı vardır. ‘Odacılar’ ise
              Defterî’ yani Defterdarlıktır.          bugün de olduğu gibi yardımcı personeli
                                                      oluştururlar.                          Osmanlı bürokrasisinde
              Bâb-ı Defterî’nin amiri defterdardır. Bâb-ı                                    genel uygulama olarak;
              Defterî  ‘Defterdar  Kapısı’  mali  işlerle  ilgili  Kalem  personelinin  ‘ketebe’nin  temel   Kalem personeli kural
              bürolar  topluluğunu  ifade  eder.  Bu  bü-  görevi; kendi bürosuyla ilgili belli tipteki   olarak devletten nakit
              roların  temel  işlevi  merkezdeki  devlet  defterleri tutmak, yazışmaları yürütmek   maaş almaz ve gördükleri
                                                                                             işler karşılığında alagel-
              hazinesinin ‘Hazine-i Âmire’ gelir-gider he-  ve  sorulduğunda  bilgi  vermek  şeklinde   dikleri ‘harç ve kalemiyye’
              saplarını tutmak ve mali konulara ilişkin  özetlenebilir.                      adlı gelirlerle geçinirlerdi.
              çeşitli  yazışmaları  yürütmektir.  Sonuç                                      Bunların miktarı, oranı ve
              olarak,  Bâb-ı  Defterî’nin  işlevi  devletin   Arşivlerimizde bu gibi ayrıntıları işlemeye   paylaşım esasları ‘Kalem
                                                                                             Harç Nizamnameleri’
              yıllık  gider  ve  gelirlerinin  defterleştiril-  elverişli çok çeşitli malzeme bulunmak-  ile belirlenirdi. Böyle bir
              mesi ‘yazılı hale getirilmesi’dir.      tadır.  Bunlar  içerisinde  özellikle  ‘Kalem   uygulamada, memurların
                                                      harç Nizamnameleri’ birinci derecede önem   gelir düzeyini etkileyen
              Bâb-ı Defterî’de çalışanlar maliye memur-  taşımaktadır.                       en önemli unsur Kalemin
              ları  ‘Kâtibler’  zümresini  oluştururlar.  Bu                                 faaliyet hacmi olurdu.
              memurlar, çeşitli bürolara yani Kalemlere  Yukarıda da işaret ettiğimiz gibi; Kalemler   Dolayısıyla, böyle bir
              ayrılmış durumdadır.                    Bâb-ı  Defterî’nin  temelini  oluştururlar.   ücret sisteminde memurlar
                                                      Bu kemikleşmiş yapının zaman içerisin-  arasında büyük gelir
              Her Kalemin iş hacmi, önemi ve dolayı-  deki değişimi yavaş olmuştur. Tanzimat’a   farklılıklarının doğmasını
              sıyla Kâtib adedi diğerinden farklıdır. Her   kadar bu yapı aynen devam etmiştir de   önlemek için, Kalemler-
              Kalemin başında bir ‘Efendi’ ve bunun al-  diyebiliriz.                        deki memur sayısı ile iş
                                                                                             hacmi arasındaki dengeler
              tında bir ‘hace’ bulunur. Onların emrinde                                      dikkatle izlenirdi.










































                                                              35
   32   33   34   35   36   37   38   39   40   41   42