Page 29 - Defterdar Dijital
P. 29

Defterdarlık









                     DİPNOTLAR



                             1-Mübahat  Kütükoğlu,  “Osmanlı  İktisadî  Yapısı”,   16-Bilgin  Aydın,  Rıfat  Günalan,  “XVI.  Yüzyılda   35-  Mehmed  Zeki  Pakalın,  “Teşkîlât-ı  Atîkada
                             Osmanlı  Devleti  Tarihi,  c.  2,  Editör:  Ekmeleddin   Osmanlı  Eyalet  Defterdarlıklarının  Ortaya  Çıkışı  ve   Defterdar”,  Türk  Tarih  Encümeni  Mecmuası,
                             İhsanoğlu, Feza Gazetecilik A.Ş., İstanbul 1999,   Gelişimi”, Osmanlı Araştırmaları XXX, İstanbul 2007,   XVI/93, 1926, s. 243-244.
                             s. 513.                      s. 67.                      36-  Yuvalı,  “İlhanlı  Tesirleri”,  s.  253;  Kütükoğlu,
                             2-Mehmet Zeki Pakalın, Osmanlı Tarih Deyimleri ve   17-Cornell  H.  Fleischer,  Tarihçi  Mustafa  Âli:  Bir   “Defterdar”,  s.  95;  Zekeriya  Bülbül,  Osmanlı
                             Terimleri Sözlüğü, Milli Eğitim Basımevi, 3. Baskı, c.   Osmanlı  Aydın  ve  Bürokratı,  Çeviren:  Ayla  Ortaç,   Müesseseleri  ve  Medeniyeti  Tarihi,  Nobel  Yayın
                             1, İstanbul 1983, s. 411; Ahmet Tabakoğlu, Gerileme   Tarih  Vakfı  Yurt  Yayınları,  İstanbul  1996,  s.  321;   Dağıtım, 3. Baskı, Ankara 2009, s. 89; Uzunçarşılı,
                             Dönemine  Girerken  Osmanlı  Maliyesi,  Dergâh   Uzunçarşılı, Merkez ve Bahriye Teşkilatı, s. 327.  Merkez ve Bahriye Teşkilatı, s. 331.
                             Yayınları, 1. Baskı, İstanbul 1985, s. 40; İsmail Hakkı   18-  Arap  ve  Acem  defterdarlıklarından  ayrılan   37-Kütükoğlu, “Defterdar”, s. 95-96.
                             Uzunçarşılı,  Osmanlı  Devleti’nin  Merkez  ve  Bahriye   eyalet  defterdarlıkları  hakkında  Uzunçarşılı  (Merkez   38- Özcan, “Fatih’in Teşkilât Kanunnâmesi”, s. 49.
                             Teşkilatı, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1984,   ve  Bahriye  Teşkilatı,  s.  327.)  ve  Kütükoğlu’nun   39-  Abdülkadir  Özcan,  “Defterdar  Sarı  Mehmed
                             s. 325.                      (Kütükoğlu, “Defterdar”, s. 95) vermiş olduğu tarih   Paşa”, DİA, c. 9, İstanbul 1994, s. 98-99.
                             3-Mübahat  Kütükoğlu,  “Defterdar”,  DİA,  c.  9,   ve ayrılma sıralarından farklı olarak ulaşılan yeni bilgiler   40-  Defterdar  Sarı  Mehmed  Paşa,  Nesâyihu’l-vüzerâ
                             İstanbul  1994,  s.  94;  İsmail  Hakkı  Uzunçarşılı,   için Bkz. Günalan, Defterdarlık Teşkilatı, s. 31 vd.  ve’l-ümerâ,  Çev:  Hüseyin  Ragıp  Uğural,  Türk  Tarih
                             Osmanlı  Devlet  Teşkilâtına  Medhal,  Türk  Tarih   19- Halaçoğlu, Devlet Teşkilatı ve Sosyal Yapı, s. 64;   Kurumu Basımevi, Ankara 1969, s. 50 vd.
                             Kurumu Basımevi, Ankara 1984, s. 42, s. 95.  Fleischer, Tarihçi Mustafa Âli, s. 322.  41- Uzunçarşılı, Merkez ve Bahriye Teşkilatı, s. 338.
                             4-Kütükoğlu, “Osmanlı İktisadî Yapısı”, s. 513-519.  20- Uzunçarşılı, Merkez ve Bahriye Teşkilatı, s. 330;   42-  Feridun  Emecen,  “Başbâki  Kulu”,  DİA,  c.  5,
                             5-Bkz.  Abdülkadir  Yuvalı,  “Osmanlı  Müesseseleri   Günalan,  Defterdarlık  Teşkilatı,  s.  34;  Halaçoğlu,   İstanbul 1992, s. 126-127; Ahmed Akgündüz, Arşiv
                             Üzerindeki  İlhanlı  Tesirleri”,  Erciyes  Üniversitesi   Devlet Teşkilatı ve Sosyal Yapı, s. 64; Özcan, “Fatih’in   Belgeleri Işığında Sayıştay Tarihi, Sayıştay Yayın İşleri
                             Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 2, S. 6, 1995, s.   Teşkilât  Kanunnâmesi”,  s.  37;  Fleischer,  Tarihçi   Müdürlüğü,  Ankara  1997,  s.  22;  Bülbül,  “Osmanlı
                             249 vd.                      Mustafa Âli, s. 324; Kütükoğlu, “Defterdar”, s. 96.  Muhasebe  Sistemi”,  s.  168;  Uzunçarşılı,  Merkez  ve
                             6-Rıfat   Günalan,   Osmanlı   İmparatorluğunda   21- Yaşar Bülbül, “Klasik Dönem Osmanlı Muhasebe   Bahriye Teşkilatı, s. 333-334.
                             Defterdarlık  Teşkilatı  ve  Bürokrasisi:  XVI.  Yüzyıl   Sistemi”, Divan, 1999/1, s. 162.  43-  Akgündüz,  Sayıştay  Tarihi,  s.  30;  Uzunçarşılı,
                             Maliye Ahkâm Defterleri, Kayıhan Yayınları, İstanbul   22-  Günalan,  Defterdarlık  Teşkilatı,  s.  35;  Tuna   Merkez ve Bahriye Teşkilatı, s. 333-334.
                             2010, s. 18.                 Defterdarlığının  görev  bölgesinin  Özü  eyaleti  içinde   44- Uzunçarşılı, Merkez ve Bahriye Teşkilatı, s. 333-
                             7- Kütükoğlu, “Defterdar”, s. 95; Yusuf Halaçoğlu,   bulunduğu ve bu makama 1633-35’te tayin yapıldığı   334; Bülbül, “Osmanlı Muhasebe Sistemi”, s. 168.
                             XIV-XVII. Yüzyıllarda Osmanlılarda Devlet Teşkilatı   görülmektedir.  Bu  tarihte  Özü  eyaletinin  sancakları   45- Pakalın, Tarih Deyimleri Sözlüğü, c. 2, s. 578-
                             ve Sosyal Yapı, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara   ise  Silistre,  Niğbolu,  Çirmen,  Vidin,  Kırk  Kilise   579; Güvemli, Muhasebe Tarihi, s. 100.
                             1991, s. 62; Günalan, Defterdarlık Teşkilatı, s. 18-19.  (Kırklareli)  ve  Vize’dir.  Bkz.  Baki  Çakır,  Osmanlı   46- Pakalın, Tarih Deyimleri Sözlüğü, c. 3, s. 491.
                             8-  İsmail  Hami  Danişmend,  İzahlı  Osmanlı  Tarihi   Mukataa  Sistemi  (XVI-XVIII.  Yüzyıl),  Kitabevi   47- Günalan, Defterdarlık Teşkilatı, s. 79; Kütükoğlu,
                             Kronolojisi:  Osmanlı  Devlet  Erkânı,  c.  5,  Türkiye   Yayınları, İstanbul 2003, s. 14.  “Defterdar”, s. 96.
                             Yayınevi, İstanbul 1971, s. 239.  23- Kütükoğlu, “Defterdar”, s. 95.
                             9- Pakalın, Tarih Deyimleri Sözlüğü, s. 413-414.  24-  Mehmet  Demirtaş,  “Osmanlı  Maliye  Teşkilatı”,   48-Memleha:  Arapça,  tuz  hasıl  olan,  tuz  çıkan  yer
                             10-  Uzunçarşılı,  Merkez  ve  Bahriye  Teşkilatı,  s.   Osmanlı  Teşkilat  Tarihi,  Editör:  Tufan  Gündüz,   anlamındadır. Bkz. Pakalın, Tarih Deyimleri Sözlüğü,
                                                                                      c. 2, s. 474.
                             325-326; Mehmed Zeki Pakalın, “Teşkîlât-ı Atîkada   Grafiker Yayınları, Ankara 2012, s. 219.  49- Günalan, Defterdarlık Teşkilatı, s. 83 vd; Güvemli,
                             Defterdar”, Türk Tarih Encümeni Mecmuası, XVI/91   25- Kütükoğlu, “Defterdar”, s. 95.  Muhasebe Tarihi, s. 101 vd; Uzunçarşılı, Merkez ve
                             (1926), s. 97; Kütükoğlu, “Defterdar”, s. 95.  26-  M.  Fuad  Köprülü,  Bizans  Müesseselerinin
                             11- Halaçoğlu, Devlet Teşkilatı ve Sosyal Yapı, s. 63;   Osmanlı  Müesseselerine  Tesiri,  Ötüken  Neşriyat,   Bahriye Teşkilatı, s. 340-341.
                             Abdülkadir  Özcan,  “Fatih’in  Teşkilât  Kanunnâmesi   İstanbul 1981, s. 65.  50- Bu kısımda 18. Yüzyıl ortalarında ve sonlarında
                             ve Nizam-ı Âlem İçin Kardeş Katli Meselesi”, İstanbul   27- Özcan, “Fatih’in Teşkilât Kanunnâmesi”, s. 30,   Defterdarlık yapısındaki genişleme ile birlikte ortaya
                                                                                      çıkan yeni kalemlerin yalnızca isimleri Uzunçarşılı’dan
                             Üniversitesi  Edebiyat  Fakültesi  Tarih  Dergisi,  (Mart   36; Kütükoğlu, “Defterdar”, s. 95.
                             1980/81),                    28- Uzunçarşılı, Merkez ve Bahriye Teşkilatı, s. 328;   özetlenerek verilmiştir. Söz konusu kalemlerin görev
                                                                                      yapıları ve çalışma şekilleri ile ilgili ayrıntılı bilgi için
                             İstanbul 1982, Sayı: 33, s. 30 vd.  Kütükoğlu, “Defterdar”, s. 96.
                             12-  İsmail  Hami  Danişmend,  Defterdarlıkların  ikiye   29-  Yük:  Yüz  bin  akçeye  verilen  isim.  Bkz.  Midhat   Bkz. Uzunçarşılı, Merkez ve Bahriye Teşkilatı, s. 346
                                                                                      vd; Ayrıca Uzunçarşılı 18. yüzyılın son yarısında ve III.
                             ayrıldığı  devir  olarak  II.  Bayezid  dönemi  üzerinde   Sertoğlu, Osmanlı Tarih Lûgatı, Enderun Kitabevi, 2.   Selim zamanında defterdar kapısında yediyüzden fazla
                             durmuş  ve  bunu  kuvvetli  bir  rivayete  dayandırdığını   Baskı, İstanbul 1986, s. 371.  memur çalıştığını belirtmektedir ki bu durum 16. yüzyıl
                             ifade etmiş; ancak rivayetinin kaynağını vermemiştir.   30-  Oktay  Güvemli,  Türk  Devletleri  Muhasebe   ortalarıyla 18. yüzyıl sonlarında maliye kalemlerindeki
                             Bkz. Danişmend, İzahlı Osmanlı Tarihi, s. 239; Aynı   Tarihi:  Osmanlı  İmparatorluğu  Tanzimata  Kadar,  c.   hareketi ortaya koymaktadır. Bkz. Uzunçarşılı, Merkez
                             konuda D’Ohsson da ikinci defterdarlığın II. Bayezid   2, Avcıol Yayınları, İstanbul 1998, s. 99; Uzunçarşılı,   ve Bahriye Teşkilatı, s. 337.
                             zamanında  ihdas  edildiğini  beyan  etmiştir.  Bkz.   Merkez ve Bahriye Teşkilatı, s. 326-328; Kütükoğlu,   51- Bülbül, “Osmanlı Muhasebe Sistemi”, s. 165-166.
                             Uzunçarşılı, Merkez ve Bahriye Teşkilatı, s. 327. Bu   “Defterdar”, s. 96.
                             durumda Danişmend’in rivayetinde D’Ohsson’u esas   31- Kıst: Taksite bağlanmış borcun verilen kısmı. Bkz.   52-  Bunların  haricinde  Maliye  ahkâm  defterleri  de
                             aldığı tahmin edilebilir.    Sertoğlu, Tarih Lûgatı, s. 186.  başdefterdarlara verilen yetkiler neticesinde maliye ile
                             13-  Halaçoğlu,  Devlet  Teşkilatı  ve  Sosyal  Yapı,  s.   32- Uzunçarşılı, Merkez ve Bahriye Teşkilatı, s. 326,   ilgili konularda defterdarların, padişah adına verdikleri
                             63.  Defterdarlıkların  Fatih  devrinde  ikiye  ayrıldığını   333; Kütükoğlu, “Defterdar”, s. 95.  hükümleri  ihtiva  etmektedir.  Defterdarlar  tarafından
                                                                                      yazılan  hükümlerin  toplandığı  defterler  Ahkâm-ı
                             kanıtlayan bir diğer bilgi için Bkz. Tursun Bey, Târîh-i   33-  Mustafa  Akdağ,  Türkiye’nin  İktisadî  ve  İçtimaî   Maliye olarak adlandırılırdı. Bkz. Günalan, Defterdarlık
                             Ebü’l-Feth,  Haz:  Mertol  Tulum,  Baha  Matbaası,   Tarihi, 2. Baskı, Tekin Yayınevi, İstanbul 1979, c. 2, s.   Teşkilatı, s. 101.
                             İstanbul 1977, s. xvii.      78; Fleischer, Tarihçi Mustafa Âli, s. 323; Kütükoğlu,   53-  Bülbül,  “Osmanlı  Muhasebe  Sistemi”,  s.  173;
                             14- Günalan, Defterdarlık Teşkilatı, s. 28.  “Defterdar”, s. 95.  Erhan  Afyoncu,  “Rûznâmçe”,  DİA,  c.  35,  İstanbul
                             15-  Kütükoğlu,  “Defterdar”,  s.  95;  Danişmend,   34-  Başdefterdarın  ordu  ile  sefere  iştiraki  halinde   2008, s. 277.
                             İzahlı Osmanlı Tarihi, s. 239. Başdefterdara, “Taşra   Anadolu  defterdarı  ona  vekâlet  eder,  Şıkk-ı  Sânî
                             defterdarı”,  “Defterdar-ı  Evvel”,  “Defterdar-ı  Şıkk-ı   Defterdarı  ise  yanında  bulunurdu.  Bkz.  Kütükoğlu,
                             Evvel” de denildiği bilgisi için Bkz. Ziya Karamursal,   “Defterdar”, s. 95.
                             Osmanlı Malî Tarihi Hakkında Tetkikler, Türk Tarihi
                             Kurumu Basımevi, Ankara 1989, s. 152.


                                                              27
   24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   34