Page 27 - Defterdar Dijital
P. 27

Defterdarlık






                       Mukâtaacı-i Sânî: Şıkk-ı Sânîlerdeki muka- lın sonunda da; Büyük ruznâme, Başmuhasebe,
                       taalarla Kanunî’nin veziri İbrahim Paşa’nın  Anadolu muhasebesi, Suvari mukabele kalemi,
                       haslarından ayrılan haslar bulunurdu.    Sipah ve silahdar kalemleri, Haremeyen muhase-
                                                                besi, Cizye muhasebesi, Mevkufat kalemi, Maliye
                       Mukâtaacı-i Sâlis: Tırhala, Siroz, İnebahtı,   kalemi, Küçük ruznâme, Piyade mukabele kale-
                       İskenderiye, Arnavut, Belgrad, Gelibolu ve   mi, Küçük evkaf muhasebesi, Büyük kale kalemi,
                       Çirmen mukataaları bu kaleme bağlıdır.   Küçük kale kalemi, Mâden mukataası, Salyane
                       Mevkûfatçı: Üçüncü Defterdara bağlı böl-  mukataası, Haslar mukataası, Baş mukataa ka-
                       gelerdeki beytü’l mal, yave, tımar ve ben-  lemi, Haremeyn mukataası, İstanbul mukataası,
                                                                Bursa mukataası, Avlonya mukataası, Kefe mu-
                       zerlerinden  hazineye  alınan  kısımlara  ait   kataası, Tarihçi şeklinde kalemlere ayrıldığı
                       işlemlerin yapıldığı kalemdir.
                                                                görülmektedir. 50
                       Vâridatçı: Üçüncü Defterdara bağlı bölge-
                       lerdeki  mukataalardan  sağlanan  gelirler-  Teşkilatın  büyüklüğü  ve  verimliliği  açısın-
                       den  Hazine’ye  teslim  olanların  kayıtlarını   dan  kalemlerde  görevli  kâtiplerin  sayıları
                       yürütür.                                 ve vasıfları büyük önem taşımaktadır. An-
                                                                cak  kâtiplerin  sayısı  kadar  vasıflarının  da
                       Tezkireci-i  Ahkâm-ı  Defterdar-ı  Sâlis:   önemli olduğu açıktır. Kâtiplerde aranan en
                       Üçüncü Defterdarın bölgesindeki ahkâm-ı   önemli vasıflar kitâbet mesleğinin incelik-
                       mirî, şikâyetler, çeltikçi ve tuzlaların berat-  lerini bilmek, devlet evrakında tahrifat yap-
                       ları ile tımarları olmayan şahincilerin berat   mamak ve devlet sırrını ifşa etmemektir.
                       tezkireleri bu kalemden çıkardı.

                       Tezkireci-i  Kıla-ı  Şıkk-ı  Sâlis  tâbî-i
                       Defterdâr-ı Mezbûr: Mora, İnebahtı, Moron,       er kalemde hoca tabir edilen kalem şefi
                       Koron ve öteki kalelerin beratları, maaşları,    ile halife ve kâtiplerle şakirt denilen kâtip
                       tezkireleri bu kalemden çıkardı.         Hnamzetleri vardı. Buralara alınacak olan-
                       Mevcûdatçı:  Tüm  malî  örgütlenmede  tek   lar, kalem âmirleri tarafından imtihan edilirler
                       bir mevcudatı olduğu belirtilmektedir. Bu-  ve defterdârın dîvân tezkiresi ve üzerine çekilen
                       nun  da  hazinenin  kapısı  önünde  oturarak
                       hazineye gelen ve çıkan akçe, altın, çeşitli  sadrazamın  buyruldusuyla  kabul  olunurlardı.
                       kumaşları kese adedi olarak yazmaktadır.  Klasik  dönemde  bürokratlar  ulema  arasından

                       Teşrîfatçı: Padişaha gelen pişkeşi yani he-  değil,  tekellerini  devam  ettirmeye  çalışan  uz-
                       diyelerin kayıtlarını tutmakla yükümlüdür.  manlardan oluşan bir meslek grubunun içinden

                       Teslîmatçı:  Sanatkârlara  işlenmek  üzere   seçilerek  görevlendiriliyordu.  Bürolara  şakirt
                       verilen elbiselerin teslimini yapmaktadır. 49  olanlar genellikle memurların yakınları veya bir
                                                                şekilde ilgisi olanlarıydı. Burada bunlar bir kal-
                       18. yüzyılın ortalarına gelindiğinde defter-  fa  nezaretinde  gerekli  ustalık  ve  bilgileri  elde
                       darlık teşkilatındaki kalemlerin; Ruznâmçe-i   ederek ve özel bir uzmanlık geliştirerek uzun
                       evvel, Başmuhasebe, Haremeyn muhasebesi, ciz-
                       ye muhasebesi, Anadolu muhasebesi, Mukabele-i  bir süre hizmet vermekteydiler. Aynı zamanda
                       Suvari, Sipah ve Silâhdar kalemleri, mevkufat,  en eskisi Abbasî hizmetindeki Farisî sekreterler
                       maliye, küçük ruznâmçe kalemileri, piyade mu-  tarafından yazılmış olan profesyonel kâtip el ki-
                       kabelesi,  küçük  evkaf  muhasebesi,  Haremeyn   tapları da vardı. Kâtipler eğitimlerini bürolarda
                       mukataası,  piskopos  mukataası,  büyük  kale,
                       küçük  kale,  haslar  mukataası,  baş  mukataa,  bizzat  kendileri,  lonca  sistemi  gibi  usta-çırak
                       mâden maa salyâne, İstanbul mukataası, Bursa  sistemi içerisinde teşkilatlanmış bir sistemden
                       mukataası, Avlonya maa Ağrıboz mukataaları,   almakta; medreselerdeki kurslara devam ederek
                       mektubî-i  defterî,  ganem  kitabeti,  masraf-ı  şeh-  dinî ve hukukî alanlarda da bilgi sahibi olmak-
                       riyârî, yeniçeri efendisi kalemlerine ve 18. yüzyı-
                                                                taydılar.




                                                              25
   22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   32