Page 25 - Defterdar Dijital
P. 25

Defterdarlık






                       Defterdarlıklara  bağlı  maliye  kalemlerine  lerdir. Mukâtaacı işte bu suretle hazine he-
                       bakıldığında  da  bu  konuda  bilgi  veren  en  sabına iltizam edilen ve mukataa adını alan
                       erken  tarihli  kaynağın  yine  Fatih  Kanun-  rüsum ve hasılatın kaydını tutar ve bu ge-
                       nâmesi olduğu görülmektedir. Buna göre  lirlerin hazineye alınmasına vasıta olurdu.
                       küttab  sınıfı  içerisinde  zikredilen  ve  hâce  Tanzimat’ın ardından vergi usulleri yeniden
                       makamında olan dört görevli, defterdarlı-  düzenlendiği sırada mukataaların da şekli
                       ğın  ilk  çekirdek  kadrolarını  oluşturmaları  değiştirilmiş ve mukataacılık da tarihe ka-
                       bakımından önemlidir.                    rışmıştır. 45
                       Rûznâmeci: Hazineden yapılan ödemelerin   Tezkireci:  Maliye  ile  ilgili  hükümleri  yaz-
                       günlük  olarak  kaydedildiği  rûznâmçeleri   makla görevlidir. Tezkireciliğin ihdas tarihi
                       kontrol ederdi. Deftere “ruznamçe” denil-  hakkında  Osmanlı  tarihlerinde  bir  kayda
                       diği için bu adı almıştır. Tanzimat’tan sonra   rastlanılmasa  da  Fatih  Kanunnâmesi’nde
                       “Yevmiye kâtibi”, “Vukuat kâtibi” gibi isimler   kâtipler mertebesinde sayılmaktadır. 46
                       almıştır.
                                                                Rumeli  defterdarının  maiyetinde  görev
                       Mukâbeleci:  Askerî  sınıfın  tezkirelerini,   yapan  kalemler  16.  yüzyılın  ilk  yarısında
                       maaş kayıtlarıyla karşılaştırıp ödeme yap-  gelişmiş bir yapıya kavuşunca, maliye ka-
                       mak gibi görevleri vardır.               lemlerinin bir kısmı hazineye diğerleri ise
                       Mukâbeleciliğin ihdas tarihi bilinmemekle   Rumeli Defterdarlığı, Anadolu Defterdarlığı
                       birlikte  Fatih  Kanunnâmesi’nde  yazılı  bu-  ve Şıkk-ı Sânî Defterdarlığına bağlı şekilde
                                                                                  47
                       lunması diğer birçok devlet hizmetleri gibi   teşkilatlanmışlardır.  Kanunî Sultan Süley-
                       bunun da kadimliğini gösterir.           man zamanında yayınlanan ve merkezî malî
                                                                örgütlenmenin içeriğini en kapsamlı olarak
                       Mukâtaacı:  Osmanlı  Devleti  bazı  yerlerin   belirten Maliye Teşkilatı Kanunnâmesinde
                       rüsum ve hasılatını tımar ve zeamet sahip-  ise malî örgütlenme dört bölümde ele alın-
                       lerine tefviz ve has olarak ayırıp, hazineden   mıştır. Buna göre kalemler ve görevleri şu
                       iki  sene  müddetli  olmak  üzere  valilerle   şekilde zikredilmiştir:
                       sancak beylerine ve mültezimlere vermiş-



                       1-Hazine-i Âmire’deki Kalemler


                       Rûznâmeci-i  Evvel  ve  Rûznâmeci-i  Sânî:  ra ve vezirlere ait vakıf ve tevliyet hesapla-
                       Bu  kalemler  mukataattan  ve  vakıflardan  rını tetkik ederdi. Ayrıca Anadolu ve Rumeli
                       gelen  gelirlerin  günlük  olarak  kayıtlarının  beylerbeylerinin berat tezkirelerini verirdi.
                       yapıldığı yerlerdir.                     Küre madeni ve Anadolu’da Erzurum ha-
                                                                ricindeki  kalelerin  neferâtının  maaş  mu-
                       Muhâsebeci-i  Rumeli:  İstanbul  ve  Ru-
                       meli’de bulunan padişah ve vezir vakıfları   hasebelerini  tutmak  ve  kalelerde  görevli
                       mütevellilerinin hesaplarını ve bütün cizye   olanların beratlarını çıkarmak da bu kale-
                       defterlerini tetkik ve kaydeder, bunları daha   min görevleri arasındaydı.
                       önceki  hesaplarla  karşılaştırarak,  gerekli  Mukâbeleci:  Genellikle  kapıkulu,  yaya  ve
                       kayıtları yaptıktan sonra Rûzname kalemi-  atlı askerlerin künye kayıtlarını tutar, bun-
                       ne gönderirdi.                           ları muhafaza eder ve hazineden ulufe için
                                                                çıkacak maaş miktarını tespit ederdi. Ayrı-
                       Muhâsebe-i Anadolu: Bu kalemin müdü-     ca matbah-ı âmirenin, padişah ahırlarının
                       rüne ya da hocasına Anadolu muhasebecisi   ve diğer kâtiplerin üç aylık maaş defterleri
                       denilirdi. Anadolu’da bulunan ve padişahla-  de burada hazırlanırdı.






                                                              23
   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30