Page 23 - Defterdar Dijital
P. 23

Defterdarlık






                            Defterdarın Maiyetindeki


                               Memurluklar ve Kalemler








                         Osmanlı Devleti’nde defterdarlık teşkilatının mâliye nezâretinin
                         kuruluşuna kadar çeşitli safhalardan geçtiği görülmektedir. Teş-
                        kilat yapısında önemli bir yere sahip olan memurluklar ve kalem-
                          ler incelendiğinde, doğrudan başdefterdara bağlı olarak icra ve
                          tahsilde bulunan ve ayrı ayrı bürolarda görev yapan memurlar
                                                                         41
                                                   şöyle sıralanabilir :



                   Başbâki Kulu: Bazı kaynak ve vesikalarda
                   “ser-gulâm-ı bâki” de denen başbâki kulu
                   devlete  ait  gelirlerin  toplanmasında  önde
                   gelen bir memurdu. Defterdarlıkta bunun
                   bir dairesi olup emri altında bâki kulu is-
                   miyle altmış kadar mübaşir vardır. Bu ekip
                   işlevleri itibarıyla bugünkü sayıştaya denk
                   bir  kurum  olarak  ifade  edilebilir.  Bunlar,
                   hazineye  borcu  olup  ödemeyenleri  hapis
                   ve tazyik ile tahsil yaparlardı; Başbâki kulu,
                   maliyeye borcu olanları ve denetim sonu-
                   cu  suçlu  görülenleri  Başbaki  Ağa  Kulları
                   Mahbesi denilen kendi konağında gözaltına
                   alırdı.  Başbaki  Kulu  Ağa’nın  konağı,  sor-
                   gulamanın  yapıldığı,  borçlunun  veya  zim-
                   metinde mîrîye ait mal bulunan kimsenin
                   gereken cezası verilinceye kadar kaldığı bir   vermemiş veya yatıramamış olanları takip   Topkapı Sarayı
                   hapishane gibiydi. Bu görevlilerin tuttukları   ederdi. Cizye başbaki kulları, kendilerine ait  Birinci Kapısı
                   defterlere de Bakayâ defterleri ya da bâki   gelirleri belli yerlere harcama yetkisine de  (Bab-ı  Hümayun)
                   defterleri  ismi  verilirdi.  Başbâki  kulluğu   sahiptiler. 43                   (Türk Tarih Kurumu
                                                                                                     Kütüphanesi
                   1833’te Cizye Başbâki kulluğu ile birleşti-  Veznedarbaşı: Tahsilat ve tediyata nezaret  C/442-3)
                   rilmiş, Tanzimat’ın ilanından birkaç yıl evvel   eder.  Bunun  maiyyetinde  dört  veznedar
                   kaldırılmıştır. Tanzimat sonrasında ise bu   vardır. Vazifeleri ise paraları kontrol etmek,
                   vazife maliye müfettişliği tarafından yürü-  altın ve gümüşleri tartmaktı. Gerektiğinde
                   tülmüştür .42                             bu sikkeleri eritirlerdi.
                   Cizye Başbâki Kulu: Maliyenin bir diğer icra   Sergi Nâzırı ve Sergi Halifesi: Her iki gö-
                   memurudur. Bu da cizye nedeniyle hazine-  revli de hazine muamelatının defterini tu-
                   ye borcu olanları takip eder ve iltizama ve-  tarlardı. 44
                   rilen cizyelerin mültezimlerinden borcunu





                                                              21
   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28