Page 21 - Defterdar Dijital
P. 21

Defterdarlık





                Defterdarların harbe de iştirak ettikleri
                bilinmektedir. Eğer padişah bizzat              miştir. Defterdarlara diğer erkân gibi harb
                                34
                sefere katılırsa, vezîr-i a’zam, defterdarı     günlerinde  tayinat  da  verilirdi.  Seferdeki
                ve sair divan erkânını toplayıp, ne kadar       muzafferiyet  kesinleşince  tebrik  merasi-
                hazine ve ne kadar asker gerektiği ve           mi yapıldığında defterdar da protokoldeki
                                                                yerinde  hazır  bulunurdu.  Defterdarların
                hangi mevkide zahire tedariki lazım             diğer bir imtiyazı da sefer-i hümâyûn için
                olduğu ve padişaha lazım olan atların           icra  edilen  alaylarda  sadât  ve  ulemâ  ve
                temin edilmesi ve padişah için yolda bir        meşayıh  selamlaması  veya  karşılaması
                                                                sırasında  yalnız  nakibü’l  eşraf  efendinin
                araba getirmek gerektiğini müzakere             sancağı şerifin yakınında bulunduğu halde
                ederdi. Ayrıca vezîr-i a’zam, padişahın         defterdarların da tuğ-u hümâyûn içerisin-
                otağının nereye kurulacağı ve alına-            de bulunmalarıdır. 35

                cak güvenlik önlemlerini de belirlemek          Osmanlı Devleti’nde defterdarların Dîvân-ı
                zorundaydı. Padişah otağı önünde de             Hümâyûn  üyesi  olmaları  geleneğinde  de
                                                                İlhanlılar’ın  tesirinde  kaldıkları  anlaşıl-
                hazine-i hümâyûn çadırı kurulur ve mal          maktadır.  Dîvân’daki  yetki  ve  vazifelerine
                defterdarı da burada divan ederdi.              bakıldığında ise malî konularla ilgili dava-
                                                                lara başdefterdarın baktığı ve hükümlerin
                                                                yazılması  için  gerekli  buyrulduların  yine
                                                                onun  tarafından  verildiği  görülmektedir.
                        Başdefterdarlar, verecekleri kararlarda ve   Toplantılarda  malî  konularda  en  büyük
                        padişaha  sunacakları  hususlarda  daima   yetkili başdefterdar olduğundan diğer def-
                        sorumlu olduğu vezîr-i a’zama danışarak   terdarlar kendilerine bir şey sorulmadıkça
                        onun rızasını almak mecburiyetindeydiler.   konuşmazlardı. Defterdarlar haftada dört
                        Gizliliği olan meselelerde defterdar vezîr-i   gün,  yalnız  salı  günleri  vezirlerle  birlikte
                        a’zamla özel olarak konuşur, bu nevi ko-  arza girerek malî işler hakkında bilgi ve-
                        nuşmaların  sair  vezirler  tarafından  bile   rirlerdi.  Eğer  padişah  defterdarın  verdiği
                        duyulmamasına itina edilirdi. Bütün malî   malumâtla ilgili itiraz edecek olursa def-
                        işlerde tek yetkili olan başdefterdarın ya-  terdar vereceği cevabı sadrazama söyler o
                        nında diğer iki defterdarın onun maiyyeti   da hükümdara arz ederdi. Defterdarın pa-
                        olarak kaldığı müşahede edilmektedir.
                                                                dişah huzurunda okuyacağı telhis hakkın-
                        Yine mezkûr Kanunnâme’nin birçok yerin-  da daha önce sadrazamla görüşüp onun
                        de başdefterdar ve diğer mal defterdarla-  onayını alması gerekirdi. 36
                        rından  bahsedilmekte  ve  başdefterdarın
                        yetki ve görevleri, Dîvân-ı Hümâyûn’da ve-  Defterdarlar  ulûfe  dağıtılacağı  günlerde
                        zir-i azamın sofrasında yemek yemek, hü-  ulûfe  telhisini  okur,  yılda  bir  defa  padi-
                        kümdarın  malını  muhafaza  etmek,  mala   şaha  bütçeyi  sunarlardı;  daha  sonra  da
                        yani hazineye taalluk eden işler için mali-  kendilerine  hil‘at  giydirilirdi.  Defterdarlar
                        yeden hüküm yazmak, hizmet eden kim-    çavuşluk,  sipahlık,  kâtiplik  tevcihi  husu-
                        selere çavuşluk, sipahilik, kâtiplik, sancak   sunda arzda bulunabilirlerdi. Defterdarın,
                        ve zeamet arz etmek, sefere gidilirken hü-  kârlarını arttırmak için halka zulmetmek-
                        kümdara yanaşıp konuşabilmek şeklinde   ten  çekinmeyen  mültezimler  hususunda
                        belirtilmektedir. 33                    son  derece  dikkatli  olması  ve  gereğinde
                                                                bu kişileri sadrazama arz ederek cezalan-
                        Sefer  zamanlarında  defterdarlara  ağır-  dırılmalarını sağlaması icap ediyordu. Def-
                        lıklarının  nakli  için  verilecek  hayvanların   terdarların Kubbealtı’ndaki mevkileri sad-
                        miktarı da aynı Kanunnâme’de tayin edil-  razamın sol yanında ve maliye kâtiplerinin
                                                                oturdukları bölmeye bitişik olan tarafta idi.



                                                              19
   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26