Page 20 - Defterdar Dijital
P. 20

Osmanlı Devlet Teşkilatı’nın Kadim Bir Kurumu






                                               Defterdarın


                                        Vazife ve Yetkileri





                      Maliye işleri, devletin bütün diğer işleri gibi vezîr-i a’zamın nezareti altında
                      bulunmakla beraber bunun asıl mes’ul amiri başdefterdardı ve başdefterdar
                             önemli maliye işlerini yalnız vezîr-i a’zamla müşavere ederdi.     16

                      Fatih Kanunnâmesi’ne göre defterdar, padişahın malının vekili olup onun
                        izni olmadan hazineye akçe girişi ve çıkışı yapılamazdı ve başdefterdarın
                     derecesi Rumeli Beylerbeyi derecesindeydi. Defter emini ve şehremini, 300
                     akçe kadılar ve reîsülküttâblar defterdarlığa getirilebilirdi. Bunlar haricinde
                                 mal defterdarları da Başdefterdarlığa tayin edilebilirdi.   27





                            aşdefterdara  maaş  olarak  160.000,  ması gerektiğinde defterdarın nezâretinde
                        BAnadolu  Defterdarına  140.000,  Şıkk-ı  bu işlemin gerçekleştiğini görüyoruz. Hazi-
                        Sani Defterdarına da 130.000 akçelik dir-  neye girecek paranın tam ayar olduğunun
                        lik verilmiştir. Bunun haricinde defterdar-  tesbiti  defterdarın  hassasiyet  göstermesi
                        ların yazlık, kışlık elbiseleri, ekmekleri ve  gereken konulardandı. Bunun için defter-
                        sair aidatları da vardı. Mal defterdarlarına  darın hazineye girecek paraları yakmadan
                        450.000 akçelik sancak verilir ve doğrudan  yani sahih olup olmadığını kontrol etme-
                        doğruya  vezirliğe  yükseltilebilirlerdi.  Def-  den sokmaması ve darphâneyi yoklaması,
                        terdarlara  600.000  akçelik  has,  150.000-  ayrıca  hazineden  emeklilik  vermemeye
                        240.000  arasında  sâlyâne  verilir,  başdef-  çalışması gerekliydi.
                        terdar  90.000,  mal  defterdarları  80.000
                        akçe ile emekliye sevk edilirlerdi. 28  Özellikle XVII. yüzyıldan itibaren mali-
                                                                yenin bütün işlerinde tek merci olan baş-
                        Defterdarlar  maliyece  iltizam  ve  emanet   defterdar her akşam hazine işlemleriyle
                        suretiyle  ihale  edilen  has  tevcihlerinde   ilgili raporları alıp inceler, haftalık ola-
                        haslar  kaç  yük  ise  her  yük  başına  imza   rak ya da iki, üç günde bir bu raporlar
                        hakkı olarak 1000 akçe ve hazineye para   hakkında vezir-i a’zama bilgi verir ve
                        tesliminde  bin  akçede  yirmi  akçe  kesr-i   rapor  sunardı.  Başdefterdarın  en  çok
                        munzam ismiyle aidat alırlardı. Padişaha
                        gelen  hediyelerden  vezirlerle  birlikte  pay   önem verdiği şey senede üç defada dört
                                                                    31
                        aldıkları  da  bilinmektedir.  Yine  bu  payın   kıst   üzere Kapıkulu ocaklarına verile-
                        hazineye gelen haraç ve adet-i ağnamdan   cek maaş için para tedariki idi.
                        da alındığı anlaşılmaktadır. Ayrıca defter-  Bunun  temin  edilmesi  padişah  ve  vezîr-i
                        darın havâss-ı hümâyûn (padişah hasları)  a’zam için de önem arz ediyordu. Ancak
                        âşârından da kendisine yiyecek yardımın-  defterdara verilen malî yetki, onun harca-
                        da bulunulduğu ve maiyetindeki kâtiplere  malarında tamamen serbest olduğu anla-
                        de kitâbet hakkı verildiği bilinmektedir. 30  mına gelmemelidir. Çünkü defterdarların

                        Para  hazinesiyle  defter  hazinesinin  açıl-  arz  etmeksizin  hazineden  verebilecekleri
                                                                miktar 2 akçeyi geçemiyordu. 32




                                                              18
   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25